Sektör deneyimimiz · Bursa

Otomotiv ve Otomotiv Yan Sanayi Muhasebesi

Ana sanayiye parça üreten bir firmada muhasebenin asıl işi beyanname üretmek değil, hangi parçanın gerçekten kâr bıraktığını gösterebilmektir. Fiyat görüşmesine o bilgi olmadan giren firma, zararına işi yıl sonunda öğrenir. Otomotiv Türkiye ihracatının en büyük kalemlerinden biri ve bu üretimin önemli bir bölümü Bursa'da yapılıyor; sektörün muhasebesi de burada şekilleniyor.

Son güncelleme: 3 Ekim 2026. Dayanak: 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu (17/4-g ve 18. maddeler), KDV Genel Uygulama Tebliği, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (274, 278 ve 315. maddeler), 2012/3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar.

Sektörün Bursa'daki yeri

Bursa, otomotiv ana sanayi tesisleri ve bunlara bağlı geniş bir yan sanayi ağına ev sahipliği yapar. Organize sanayi bölgelerinde faaliyet gösteren yüzlerce firma; kalıp, plastik enjeksiyon, metal işleme, kaplama ve montaj süreçlerinde üretim yapar.

Bu yapının muhasebeye yansıyan tarafı şudur: ana sanayinin fiyat ve teslim baskısı doğrudan yan sanayiye geçer. Yıllık fiyat revizyonlarında indirim beklenir, hammadde artışı aynı hızla fiyata yansıtılamaz. Marjlar dar olduğu için maliyet hesabındaki bir hata, başka sektörlerde fark edilmeyecek büyüklükteyken burada kârı götürür.

Bu sektörde muhasebenin asıl işi

Tek bir soruya cevap verebilmek: bu parçayı bu fiyata üretirsek kazanıyor muyuz? Cevap, genel üretim giderlerinin parçalara nasıl dağıtıldığına bağlıdır ve çoğu firmada bu dağıtım ya hiç yapılmaz ya da ciro oranıyla yapılır. Ciro oranı, az adetli ama emek yoğun parçayı ucuz, çok adetli ama basit parçayı pahalı gösterir. İkisi de yanlış karar ürettirir.

Doğru kurgu, dağıtım anahtarını üretim gerçeğine bağlamaktır: makine saati, kalıp basım adedi, işçilik saati ya da tezgâh başı enerji tüketimi. Anahtarın hangisi olacağı firmadan firmaya değişir; bunu bir kez oturup belirlemek gerekir.

Sık karşılaşılan altı teknik konu

Hurda teslimlerinde dikkat edilecek nokta

Metal, plastik, kauçuk, kâğıt ve cam hurda teslimi Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 17/4-g maddesiyle istisna kapsamındadır. Ancak bu istisnadan vazgeçmek mümkündür ve vazgeçildiğinde metal hurda teslimlerinde tevkifat devreye girer.

Atlanan kısım şu: istisnadan vazgeçen mükellef üç yıl geçmeden istisnaya geri dönemez. Karar bir seferlik değil, üç yıllık bir taahhüttür. Hurda satış hacminiz ve yüklenilen KDV'nizin durumu bu kararı belirler; ikisine birlikte bakmadan vazgeçme dilekçesi verilmemeli.

Bir başka ayrım da üretim amacına uygun kullanılabilecek durumdaki malzemededir. Temizlenip yeniden kullanılabilecek bir bidon hurda sayılmaz; istisna uygulanamaz.

İhracat, dâhilde işleme ve KDV iadesi

Yan sanayi firmalarının bir bölümü doğrudan ihracat yapar, bir bölümü ihracatçıya üretir. İkisinin KDV tarafı farklı işler ve karıştırıldığında iade dosyası geri döner.

• Doğrudan ihracatta teslim KDV'den istisnadır; yüklenilen KDV iade konusu olur.
• İhracat kaydıyla teslimde tecil-terkin uygulanır; ihracatın süresinde gerçekleşmesi gerekir.
• Dâhilde işleme izin belgesi kapsamındaki alımlarda KDV ödenmez; belgenin taahhüt kapatma süresi kritiktir.
• İmalatçılar, ihracat bedelinin yüzde onuna kadar iadeyi yüklenilen KDV hesabı yapmadan talep edebilir; bu seçimlik bir haktır ve her firmada avantajlı olmayabilir.
• İade dosyasında en çok eksik çıkan belge, üretim kapasitesiyle sevk miktarının örtüştüğünü gösteren kayıtlardır.

Bizim yaklaşımımız

Fiyat görüşmesine giren bir firmanın elinde, o parçanın birim maliyetinin güncel hâli olmalıdır. Maliyet kurgusunu bu amaca göre kuruyor, ay kapanışında ürün grubu bazında kârlılık raporu üretiyoruz.

Teşvik, dâhilde işleme ve iade süreçlerini de aynı düzenin parçası olarak yürütüyoruz; bunlar yılda bir hatırlanan işler değil, her ay kaydın içinde duran işlerdir. Harun Beğendi'nin ofis öncesi dönemde ihracatçı firmalarda mali işler müdürlüğü yapmış olması, iade dosyasını baştan kurulacak biçimde ele almamızı sağlıyor.

Konuşalım

Maliyet kurgunuzu ya da iade dosyanızı bir kez birlikte gözden geçirelim. Mevcut müşavirinizle çalışmaya devam etseniz bile, ikinci bir gözün gördüğü şeyler oluyor.

Bize ulaşın → WhatsApp'tan yazın

Sık sorulan sorular

Kalıp maliyetini nasıl muhasebeleştirmeliyiz?

Kalıbın mülkiyeti kimde kaldığına ve müşteriye fatura edilip edilmediğine göre değişir. Firmada kalan kalıplar amortismana tabi tutulur ve amortisman, ürettiği parçanın maliyetine dağıtılır. Müşteriye faturalanan kalıplarda gelirin ve maliyetin aynı döneme eşleştirilmesi gerekir; çoğu hata bu eşleştirmenin kaymasından çıkar.

Hurda satışında KDV nasıl uygulanır?

Hurda ve atık teslimi Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 17/4-g maddesiyle istisnadır. İstisnadan vazgeçilmişse metal hurda tesliminde alıcı tevkifat uygular ve tevkif edilen tutar 2 numaralı KDV beyannamesiyle beyan edilir. Vazgeçme kararı üç yıl bağlayıcıdır.

Fire oranımızı kim belirliyor?

Üretim gerçeğiniz belirler. Sektörde kabul görmüş oranlar yol göstericidir ama bağlayıcı değildir; esas olan kendi üretim kayıtlarınızla oranı belgeleyebilmenizdir. Belgelenemeyen fire, incelemede randıman eleştirisine dönüşür.

Yatırım teşvik belgemiz var, muhasebede ne değişir?

Belge kapsamındaki makine alımlarında KDV istisnası ve gümrük vergisi muafiyeti uygulanır; sigorta primi işveren hissesi desteği ve vergi indirimi varsa bunlar ayrıca izlenir. En çok kaçırılan nokta tamamlama vizesi süresidir. Süre kaçırılırsa yararlanılan destekler geri istenebilir.

Ana sanayi fiyat indirimi istiyor, nereye kadar inebiliriz?

Bu bir pazarlık sorusu değil, maliyet sorusudur. Parçanın değişken maliyeti ile ona düşen sabit payını ayrı görebiliyorsanız, kısa vadede hangi fiyatın katlanılabilir olduğunu da görürsünüz. Ayrımı yapmayan firmalar ya gereğinden fazla direnip işi kaybediyor ya da zararına kabul ediyor.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve mükellefe özel görüş yerine geçmez. Tutar ve oranlar yıl içinde değişebilir; işlem yapmadan önce güncel mevzuatı teyit edin veya bize danışın.