İnşaat işlerinde asgari işçilik hesabına dikkat!

Bildirdiğiniz işçilik bu hesabın altında kalıyorsa, iskân başvurunuz ile ödemeniz gereken fark prim arasındaki mesafe tek bir tebligat kadardır. 2026, bu hesabın kurallarının yeniden yazıldığı bir yıl oldu: birim maliyetler şubatta güncellendi, mayısta ise yıllara yayılan inşaatlarda maliyetin bulunma yöntemi tümüyle değişti.

ÖZETLE

• Uygulamanın dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 85. maddesi ile Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin 110, 111 ve 112. maddeleridir; özel inşaatlar, ihale konusu işler ve devamlı işyerleri için ayrı usuller işler.
• Özel inşaatta hesap şöyledir: inşaat maliyeti, ruhsattaki yüzölçümü ile birim maliyet bedelinin çarpımıdır; bildirilmesi gereken tutar, bu maliyete asgari işçilik oranının %25 eksiğinin uygulanmasıyla bulunur.
• 2026 yılı birim maliyet bedelleri, 3 Şubat 2026 tarihli ve 33157 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan tebliğ ile belirlendi.
• 16 Mayıs 2026 tarihli ve 33255 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmelik değişikliğiyle yıllara yayılan inşaatlarda aritmetik ortalama yöntemine geçildi, iki yıl sigortalı çalıştırılmayan dosyalar için re'sen araştırma getirildi.
• Eksik işçilik, fark prim ile gecikme cezası ve gecikme zammı doğurur; borç kapanmadan ilişiksizlik belgesi düzenlenmez, ilişiksizlik belgesi olmadan yapı kullanma izni alınamaz.

İskân dosyanız aslında SGK'da açılıyor

Bina biter, son rötuşlar tamamlanır, belediyeye yapı kullanma izni için başvurulur ve süreç orada takılır. Çoğu işveren için sürprizin adı şudur: Sosyal Güvenlik Kurumu, o inşaatın tamamlanabilmesi için ne kadar işçilik gerektiğini kendi yöntemiyle hesaplamış ve bildirilen tutarı yetersiz bulmuştur. Bu hesap, işverenin beyanına değil, ruhsatta yazan yüzölçümü ile yapının sınıf ve grubuna dayanır. Yani inşaatın işçilik dosyası, ruhsatın alındığı gün fiilen açılmıştır.

Ruhsat vermeye yetkili merciler, düzenledikleri yapı ruhsatlarına ilişkin bilgileri belirli bir süre içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür. Dolayısıyla Kurum, inşaatın varlığından ve büyüklüğünden başvuru beklemeden haberdar olur.

Asgari işçilik nedir, dayanağı nedir?

Asgari işçilik; bir işin emsaline, niteliğine, kapsam ve kapasitesine göre yürütülebilmesi için gerekli olan en az sigortalı sayısını, prime esas kazanç tutarını ve çalışma süresini ifade eder. Uygulamanın amacı, geçmiş dönemde eksik bildirilen kazançlara ait primlerin tahsilidir.

Hukuki dayanak, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun “Asgari işçilik uygulaması ve uzlaşma” başlıklı 85. maddesidir. Usul ve esaslar ise Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin 110. maddesinde (ihale konusu işler), 111. maddesinde (özel nitelikteki inşaatlar) ve 112. maddesinde (re'sen ve tescil edilmemiş işler) düzenlenmiştir. Asgari işçilik tutarı üç yoldan belirlenebilir: ünitece yapılan araştırma, Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan tespit ve meslek mensuplarınca düzenlenen inceleme raporu.

Hesap nasıl yapılıyor?

Özel nitelikteki inşaatlarda inşaat maliyeti, ruhsatnamede yazılı yüzölçümü ile birim maliyet bedelinin çarpımıyla bulunur. Birim maliyet bedelleri, yapının sınıf ve grubuna göre Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca her yıl tespit edilir; 2026 yılı bedelleri 3 Şubat 2026 tarihli ve 33157 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan tebliğ ile belirlenmiştir. Bulunan maliyete, işin asgari işçilik oranının %25 eksiği uygulanarak Kuruma bildirilmiş olması gereken prime esas kazanç tutarına ulaşılır.

Sayısal bir örnek konuyu somutlaştırır. 1.000 m² yüzölçümlü, III. Sınıf B Grubu bir konut inşaatı düşünelim; bu sınıf için 2026 tebliğinde öngörülen birim maliyet 21.050 TL/m², işin asgari işçilik oranı ise örnek olmak üzere %9 kabul edilsin. İnşaat maliyeti 21.050.000 TL, uygulanacak oran %25 eksiltmeyle %6,75, bildirilmiş olması gereken tutar ise 1.420.875 TL olur. İşveren inşaat süresince 900.000 TL prime esas kazanç bildirmişse, aradaki 520.875 TL fark işçilik sayılır. Teşviksiz toplam prim oranı üzerinden bu farkın prim karşılığı yaklaşık 201.800 TL'dir; üzerine gecikme cezası ve gecikme zammı eklenir.

Buradaki oran ve bedeller örnektir. Gerçek hesapta yapının ruhsattaki sınıf ve grubuna karşılık gelen bedel ile işin Asgari İşçilik Oranları Listesi'ndeki oranı esas alınır. Listede yer almayan işlerde oran, Kurum bünyesindeki Asgari İşçilik Tespit Komisyonunca belirlenir.

%25 eksiltme herkese uygulanmıyor

Uygulamada en çok karıştırılan nokta budur. %25 eksiltme yalnızca ünitece, yani sosyal güvenlik merkezi veya il müdürlüğünce yapılan ön değerlendirmede geçerlidir. Kurumun müfettiş ya da denetmeni tarafından yapılan incelemede veya serbest muhasebeci mali müşavir ya da yeminli mali müşavir tarafından düzenlenen raporda eksiltme uygulanmaz; bunun yerine işçilik içeren faturalar maliyet bedelinden düşülür.

Bu ayrım, işverenin izleyeceği yolu belirler. İşçilik faturaları düzenli ve belgeli olan bir inşaatta meslek mensubu raporu daha lehte sonuç verebilirken, faturasız yürüyen bir işte ünitece yapılan araştırmadaki eksiltme daha avantajlı olabilir. Karar, dosyanın belge durumuna bakılarak verilir.

16 Mayıs 2026 değişikliği neyi değiştirdi

16 Mayıs 2026 tarihli ve 33255 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmelik değişikliği, uygulamanın birkaç temel kuralını yeniden yazdı. En önemlisi yıllara yayılan inşaatlarla ilgilidir: başladığı yıl içinde biten inşaatlarda bitiş tarihinde geçerli birim maliyet bedeli esas alınırken, sonraki yıllarda biten inşaatlarda artık bitirildiği yıl hariç olmak üzere başlangıç yılı ile bitiş yılı arasındaki tüm yıllara ait bedellerin aritmetik ortalaması dikkate alınıyor. Bir yıl içinde birden fazla bedel yayımlanmışsa, ortalamada o yılın son bedeli kullanılıyor.

İkinci önemli başlık, aynı işverene ait birden fazla yapı ruhsatlı inşaatların tek sicil numarası altında yürütülebilmesidir. Bunun için parsellerin bitişik veya yakın olması, sigortalıların birbirine karışması ve ilk işin başlangıç tarihinden itibaren altı ay içinde talepte bulunulması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekiyor. Altı aylık süre, kaçırıldığında geri dönüşü olmayan bir eşiktir.

Üçüncü olarak, kapanma, terk veya tasfiye olmadığı hâlde en az iki yıl süreyle sigortalı çalıştırılmadığı tespit edilen özel nitelikteki inşaat işyerlerinde, sigortalı çalıştırılmaya son verilen tarih itibarıyla ünitece re'sen araştırma yapılacağı düzenlendi. Yarıda bırakılmış ve dosyası açık kalmış inşaatlar bu hükümle doğrudan gündeme geliyor. Ayrıca tescil edilmemiş veya hiç işçilik bildiriminde bulunulmamış işlerde, ünitece yapılan araştırmada da %25 eksiltme uygulanmayacak. İş bitim tarihinin nasıl tespit edileceği de netleştirildi.

Fark çıkarsa süreç nasıl işliyor?

Bildirilen işçilik, hesaplanan tutara eşit veya bundan fazlaysa ilişiksizlik belgesi düzenlenir. Eksikse fark işçilikten kaynaklanan prim borcu tahakkuk ettirilir ve gecikme cezası ile gecikme zammı birlikte işverene tebliğ edilir. Bu borç kapanmadan ilişiksizlik belgesi düzenlenmez.

İlişiksizlik belgesinin önemi burada ortaya çıkar. Valilikler, belediyeler, il özel idareleri ve ruhsat vermeye yetkili diğer merciler, geçici iskân veya yapı kullanma izin belgesi vermeden önce Kurumca düzenlenmiş ilişiksizlik belgesini istemek zorundadır. Yani prim borcu, doğrudan iskânın önünde durur. Belgenin düzenlenebilmesi için sigorta primi ve işsizlik sigortası priminin yanı sıra idari para cezası, fark işçilik primi ve damga vergisi ile bunların gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferîlerinden oluşan borcun bulunmaması aranır.

Eksik bildirimin ayrı bir sonucu da idari para cezalarıdır. Cezalar 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesinde düzenlenmiştir ve hesapta fiilin işlendiği tarihteki aylık brüt asgari ücret esas alınır. 2026 yılı için bu tutar 33.030 TL'dir; işe giriş bildirgesi verilmeyen her sigortalı için ceza bu tutardan başlar, tespitin Kurumun denetim görevlilerince yapılması hâlinde iki katına çıkar. Cezaların, itiraz veya yargı yoluna başvurulmadan önce tebliğden itibaren on beş gün içinde peşin ödenmesi hâlinde dörtte üçü tahsil edilir.

Vergi tarafı da bu dosyaya bağlanıyor

Asgari işçilik doğrudan bir vergi müessesesi olmasa da vergi mevzuatıyla birçok noktada kesişir. İhale konusu işlerde hesaba esas toplam istihkak tutarı katma değer vergisi hariç dikkate alınır; malzeme fiyat farkı ve akreditif bedeli matraha dâhildir. Yapım işleri ile işgücü temin hizmetlerinde Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği uyarınca kısmi tevkifat uygulanır; işgücü temin hizmetlerinde tevkifat oranı 9/10'dur.

Daha kritik olan nokta şudur: asgari işçilik incelemesinde tespit edilen eksik işçilik, çoğu zaman kayıt dışı ücret ödemesine işaret eder. Bu da gelir vergisi stopajı ve damga vergisi yönünden ayrı bir risk doğurur. Diğer yandan, eksik bildirim üzerine ödenen fark sigorta primleri ilgili dönemde gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak dikkate alınabilir.

Her inşaatta araştırma yapılmıyor

Defter ve belge tutma yükümlülüğü bulunmayan işverenler tarafından yapılan ve ihale konusu olmayan bina tamirat, tadilat, tesisat, güçlendirme ve yıkım işlerinde araştırma işlemi yapılmaz. Araştırmada dikkate alınan işçilik ise dönemseldir: özel inşaatlarda inşaatın bitirildiği tarihe kadar Kuruma bildirilmiş işçilik esas alınır, işin başlangıç tarihinden önce ve bitim tarihinden sonra bildirilen prime esas kazanç tutarları ile gün sayıları hesaba katılmaz. Bu nedenle bildirimlerin doğru aya denk gelmesi, toplam tutar kadar önemlidir.

Uzlaşma yolu her dosyada açık değil

Asgari işçilik incelemelerinde uzlaşma, Asgarî İşçilik İncelemelerinde Uzlaşma Yönetmeliği çerçevesinde yürütülür ve kapsamı dardır. Uzlaşma yalnızca devamlı mahiyetteki işyerlerinde, Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan inceleme sonucunda tespit edilen ve sigortalılara mal edilemeyen fark prime esas kazanç matrahı ile buna bağlı idari para cezalarını kapsar. Ünitece yapılan ön değerlendirme işlemleri uzlaşmanın konusu değildir.

Uzlaşılan tutarlar, tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde ödenir. Bu sürede tam olarak ödenmezse uzlaşma bozulur, uzlaşılan tutarlar kazanılmış hak oluşturmaz ve aynı konuda yeniden uzlaşma talep edilemez.

İnşaata başlamadan önce yapılacaklar

Bu dosya, inşaat bittikten sonra değil başlarken yönetilir. Yapı ruhsatındaki sınıf ve grubun doğruluğunu baştan kontrol etmek gerekir; çünkü birim maliyet bedeli buna göre değişir ve yanlış bir sınıflandırma tüm hesabı yukarı taşır. İşçilik içeren tüm faturaların ayrı bir dosyada toplanması, meslek mensubu incelemesi tercih edildiğinde doğrudan maliyetten düşülecek tutarı belirler. Bildirimlerin inşaatın fiilen sürdüğü aylara denk getirilmesi, sonradan yapılan toplu bildirimlerin hesaba alınmaması riskini ortadan kaldırır.

Birden fazla ruhsatla yürüyen inşaatlarda tek sicil numarası talebinin ilk işin başlangıcından itibaren altı ay içinde yapılması, sonradan telafisi olmayan bir adımdır. Yarıda kalan inşaatlarda dosyanın açık bırakılmaması, iki yıllık re'sen araştırma hükmü karşısında önem kazanmıştır. İskâna başvurmadan önce, mali müşavirinizle bildirilen işçiliği hesaplanacak tutarla karşılaştırmak ise en basit önlemdir: fark varsa bunu tebligatla değil, kendi hesabınızla öğrenmek her zaman daha ucuzdur.